Kul, ibadetini ihlasla yapmaya niyet etmiş ve sonra riya belirmişse bu durumda iki şık söz konusu olur:
Riya ya ibadetini bitirdikten sonra veya bitirmeden önce belirmiştik. İbadetini bitirdikten sonra izhar etmeksizin kendiliğinden insanlar tarafından görülmesine sevinmiş ise bu durumda yapılan ibadet boşa gitmez. Çünkü ibadet ihlasla tamama ermiştir ve bundan dolayı sonradan meydana gelen bir şey ona etki etmez.
Özellikle de kendisi o ibadeti göstermeye kalkmadıkça ve dile getirmedikçe amelinin sevabı boşa gitmez. Olan şey sadece onun ibadeti izhar etmesiyle Allah’ın izhar etmesinin aynı anda meydana gelmiş olmasıdır.
Fakat ibadeti bittikten sonra yaptığı ibadetten başkalarına söz edip onu bu şekilde izhar ederse durumundan korkulur. İbadetini bitirdikten sonra övülmek için ondan başkalarına söz eden kişinin kalbinde, ibadeti yaptığı anda genel olarak bir çeşit riya vardır. Eğer kalbinde böyle bir şey yoksa ihlasından dolayı sevap kazanır ama başkalarına söz etmekle riya yaptığı için cezalanır. Bundan kurtulsa bile ecri eksik olur.
Bize rivayet edildiğine göre Süfyanü’s- Sevri şöyle söylemiştir: “Bana şöyle bir hadis ulaştı: Kul amelini gizli olarak yapar. Şeytan, amelini açığa vurması için kulun peşinden ayrılmaz ve sonunda kul onu açığa vurur ve böylece açığa vurarak yapılmış amel olarak defterine yazılır.
Sonra şeytan, yaptığı amelden dolayı övülmek istemesi için kulun peşini bırakmaz. Kul yaptığı amelden dolayı övülmek isteyince açığa vurarak yapılmış amel yazısı silinir ve riya ile yapılmış amel olarak yazılır.”
Bu gizli hileye bakın! Çünkü; Gizli yapılan amel ile açıktan yapılanı arasında yetmiş derece fazilet vardır.
Riya, ihlasla başlamış olduğu namazı bitirmeden önce belirmişse ve sadece sevinmekten ibaret olup amele etkisi olmamışsa bir şey olmaz. Eğer ameli tahrik eden bir riya ise ve ibadet onunla bitirilmişse alınacak ecir boşa gider. Kişinin namaz kılarken yanına birinin gelmesi ve ona bakması halinde, onun görmesi için namazını uzatmasını buna örnek verebiliriz.
İbadete başlarken mevcut olan duruma gelince, kişinin namaza başlarken riya kastı gütmesi ve namazını bu şekilde tamamlaması halinde kıldığı namaz geçersizdir. Namaz içindeyken yaptığı şeye pişman olursa bana göre namazı yeniden kılmalıdır.
Kaynak: İbnü’l-Cevzi / Minhacü’l-Kasıdin Ve Müfidü’s-Sadıkin / C: II / bkz: 96-97
