Amelini (İbadetini) Açıktan Yapan Kişiye Düşen Bazı görevler ve Sorumlulukla Vardır
1-) Kesin olarak örnek olabileceğini bildiği veya umut ettiği yerde amelini açıktan yapmalıdır. Mesela öyle insanlar vardır ki; sadece aile fertlerine örnek olabilir, başkasına olamaz, öyleleri de var ki komşulara da örnek olabilir. Fakat şehir halkı onun yapığını dikkate almaz. Meşhur bir bilgin olursa ona tabi olur ve onu taklit ederler. Bilginlerden başkası açıktan amel yaptığı zaman halk onun gösteriş ve münafıklık yaptığını zanneder, onu kötüler ve ona uymazlar.
Böyle kimselerin gereksiz yerlerde amellerini açıktan yapmalarına lüzum yoktur. Yapılacak örnek davranış, onu örnek alacak kimselerin yanında yapılır. Yoksa gereksiz yerde yapılan bir amelin hiçbir faydası olmaz.
2-) Kalbini kontrol altına almaktır. Kalp de bulunan gizli gösteriş yapma isteği onu başkasının kendine uyma bahanesiyle amelini açıktan yapmaya zorlar. Gayesi kendini amelleri ile güzel gösterip örnek olabileceğini göstermektir.
Amelinin açıktan yapanların çoğu bu çeşit bir gösteriş içindedirler. Bundan yalnızca kuvvetli ihlas sahibi olanlar kendini kurtarabilir. Fakat bunların sayısı da parmakla sayılacak kadar azdır.
Bu gibi insanlar az yüzme bilen bir adamın denize düşmesine benzer. Bu adam kendini kurtarabilecek kadar yüzme biliyor. Fakat bakıyor ki peşinden daha birçokları denize düşmüş. Onları görür ve güya kurtarma gayesiyle onlara yaklaşır. Onlar da onun eline ve ayaklarına bağlanır, böylece hep birlikte boğulur giderler.
Suda boğulmanın acısı bir saat gibi kısa bir zamandır. Fakat riya ile ölümün acısı, çok daha uzundur. İşte abidler ve bilginler bu konuda yanlış ve tepetaklak düşerler. Bunu belirleyebilmek çok zordur. Bunlar kalpleri itibari ile kuvvetli ihlas sahibi olmadıkları halde, amelini açıktan yaparak kendilerini ihlas sahibi olanlara benzetmeye çalışırlar. Böylece amelleri yok olur gider.
Kendinin böyle bir düşünceye sahip olup olamadığını denemek için kendi kendine şöyle der; Sen namazını çabucak kıl gir. Öyle yaparsan, halk seni bırakır ve başkasını örnek alırlar.
Böyle bir düşünce kendine hakim olursa, gösteriş yapmadığını anlar. Fakat gönlü buna razı olmuyorsa, amelini açıktan yaparken gösteriş yaptığı ortaya çıkar. Gaye başkalarına örnek olmak değil, aksine gösteriş yapmaktır, insan nefsinin hazırlayacağı tuzaklara karşı kendini korumalıdır. Şeytan bu fırsatı devamlı kollar. Mevki sevgisi kalbe her zaman galip gelir.
Açıktan yapılan amellerde gösterişten kurtulmak çok zor olduğundan, kurtuluş ameli gizli yapmaktadır. İbadetlerin açıktan yapılmasında öyle tehlikeler vardır ki, bizim gibi kullar onu önleyemez. Amelleri gizli yapmak bizim için daha iyidir.
Kaynak: İmam Gazali / İhya Ulumi’d-Din / C: III / bkz: 889-890
