Kemal merdivenlerini teker teker çıkarak yükselenler için, cehalet çukurundan ve gaflet kıskacından çıkıp marifet zirvesi ve vuslat fezası rahatlığına yükselenler için, tevhit ikametgahına hilesiz ve taklitsiz olarak oturanlar için, kendi kabiliyet ve istidatlarına Allah tarafından yerleştirilmiş olup yaratılmasını gerekli kılan emanetler yine kendisine gösterilenler için, yokluk ve görünmezlik diyarından varlık ve görünürlük sahrasına çıkmasa sebep olan takdir-i ilahi kendisine aşikar edilenler için şu aşağıda belirtilen hususlar gizli değildir:
Allah’ın yarattığı ve var eylediği mahlukat için koyduğu ilahi imtihanlar ve denemeler hakiki adaletin sağlanması, Allah’a halife ve naip olma mertebesini gösteren manevi adaletin ortaya çıkması ve sırat-i müstakim üzerinde sağlam durulması içindir.
Bu sebeplerden ötürü Allah’ın sünnet-i seniyyesi ve adat-ı aliyyesi iman ve irfan ile mükellef tutulanların amellerinin ihlas ölçülerine göre değerlendirileceği ve öylece kıymetlendirileceği şeklinde yürümektedir. İnkar, şöhret ve riya gibi, türlü nefsani arzular, pis nefsin isteklerinden kaynaklanan yanlışlar, çeşitli çirkinlikler, aldatmalar ancak bu yolla belli olacaktır.
Safi olan, halis olan, meydana gelmesi doğal olup uğursuz sayılmaktan uzak olan, beşerin kötülüğe zorlayan nefislerinin kirletmesine ve şeytanların hayvani güçleri kuvvetlendirmek suretiyle saptırmak ve türlü türlü cahilliklerle sapıklıklara yöneltmek amacıyla yaptığı karartmalara karşı temiz ve pak olan şeyler Allah’ın bu sünneti sayesinde açığa çıkacaktır.
Kaynak: Abdülkadir Geylani / Geylani Tefsiri / C: IV / bkz: 212
