Göklerde ve yerde, inanmış olanlar için nice deliller vardır (Casiye Süresi 3. ayet)
Casiye Süresi: Gereklerini yerine getirmeye uygun olarak yaratıldıkları marifet ve yakın fıtratının icaplarını tahakkuk ettirmiş olan izzet erbabına şu hususlar gizli değildir; Ulviyatta ve süfliyatta yani göklerde ve yerlerde yaratılmış olanlar, nefisler, bilinenler ve bilinmeyenler diyebileceğimiz gayb ve şahadetin hepsi yokluğun varlığından, görülmeyenler aleminden yaratılmış ve ortaya çıkarılmıştır.
Bütün bu mahlukat, Allah’ın cemalini ve celalini, Allah’ın yaptıklarını ve değiştirdiklerini, kainatın sayfalarında gördüklerinde şaşıracak olanlar anlasınlar ve bilsinler diye var edilmiştir. Bunun içindir ki Allahü sübhanehu sevgili peygamberinin dikkati bu hususlara çekilmiş ve şöyle buyurmuştur: Zatın güneşinde yok olacak olan ey gölgeler, bilmelisiniz ki;
Göklerde ve yerde, inanmış olanlar için nice deliller vardır (Casiye Süresi 3. ayet)
Göklerin yüksekte yaratılmasında ve tabakalar halinde düzenlenmesinde, yerin aşağıda yaratılıp yayılmasında yaratıcının kudretinin ne kadar kamil olduğuna, hikmetlerinin ne kadar sağlam ve yerli yerinde olduğuna açık açık şahitlik edecek nice deliller vardır. Bu deliller, Hakk’ın vahdetine, isimlerinin ve sıfatlarının kamil olduğuna inanmış olan kullar içindir. Ufukların yaratılması hususunda bunlar buyrulmuştur.
Sizin yaratılışınızda ve yeryüzüne serpiştirdiği her canlıda, imanı şüpheden arınmış olan bir topluluk için nice deliller vardır (Casiye Süresi 4. ayet)
Sizin yokluk gizeminden var edilip yaratılmanızda, çeşitli unsurlardan oluşup yeryüzüne dağılmış olan her canlıya can verilmesinde, Hakk’ın vahdetine inanmış olan, Allah’ın yaptıklarındaki ve tecelliyatındaki sırları keşfetmiş olan müminler için sayılamayacak kadar çok deliller vardır.
Gece ile gündüzün ayrışarak bir birini izlemesinde, Allah’ın gökten yağmur indirerek ölmüş olan toprağı diriltmesinde ve rüzgarların döndürüle döndürüle estirilmesinde aklını kullanan bir topluluk için nice ibretler vardır (Casiye Süresi 5. ayet)
Dört mevsimde gök cisimlerinin hal ve hareketlerine bağlı olarak gece ile gündüz saatlerinin bazen kısalıp bazen uzamasında, güneşin yükselip alçalmasında, kullarının işlerini çekip çeviren Allah’ın buhar ve dumanların yükselip bir araya toparlanmalarından sonra onları buluta çevirmesinde ve onlardan da tertemiz yağmurlar yağdırarak;
Kurumuş ve ölmüş durumdaki toprağa can vermesinde, kurumuş ve ölmüş toprakları diriltmek istediğinde bulutları götürecek şekilde rüzgarlara yön vermesinde, akıllarını kullanarak bu olayların ve hareketlerin nasıl meydana geldiğini, birbirleri ile irtibatlarının ne olduğunu, kaç çeşit olay meydana gelebileceğini ve onlardan daha başka hangi hadiseler gerçekleşebileceğini anlamak isteyen kavimler için Hakk’ın birliğine kesin işaret eden nice deliller vardır.
Kaynak: Abdülkadir Geylani / Geylani Tefsiri / C:5 / bkz: 279-281
