Hamd, Allah’a mahsustur ve ben ancak Allah’a hamd ederim. O, kullarına bol ve geniş rızık vermekle, rızık ve ümitlerini kestikten sonra sıkıntı ve darlıklarını gidermekle hemde müstahak ve layık olan yalnız O’dur. Bütün varlıkları yaratan ve hepsine bol bol rızık veren O’dur.
Kendi cömertliğinin gereği olarak kullarına çeşitli nimetleri yağmur gibi yağdırıp, verdiği nimetlerde değişiklik yaparak sıkıntı ve bolluk, zorluk ve kolaylık göstererek, onları iptila ve imtihan etti.
Yoksulluk, zenginlik, tama, ümitsizlik, mal, servet, iflas etme, acizlik, imkan, hırs, kanaat, cömertlik, cimrilik, varlığa sevinip yokluğa üzülme, harcama, huzur, iş’ar (harcama), genişlik, darlık, aşırı sarf etme, aza rıza, çoğu küçük görme gibi yollarla onları imtihana tabi tuttu.
Bütün bunlar onlardan hangisinin daha iyi amel işlediğini, hangisinin ahiret üzerine dünyayı tercih ettiğini, ahireti bırakıp dünyaya bağlandığını tecrübe (denemek) etmek içindir.
Salat ve selam o yüce Resul Hz Muhammed (s.a.v)’e olsun. O’nun getirdiği kitab (Kur’an) ve din (İslam) bütün dinlerin hükümlerini kaldırdı.
Yine salat ve selam, onun boyun eğerek Rablerinin yoluna giren aile ve ashabı üzerine olsun.
Dünyanın belaları çeşitli ve geniş, dal ve budakları pek çoktur. Dünyanın en büyük belası ve en büyük bozgunculuğu mal ve servettir. Servetin fitnesinden kurtulan olmaz. Kimse ondan uzak duramaz. Servet olunca onun kötülüğünden korunan olmaz. Çünkü servet olmayınca bu sefer, küfrü doğurabilecek etkinlikte olan fakirlik doğar.
Servet olduğu zamanda sonunda sahibinin zarara sokan azgınlık meydana gelir. Kısaca, servetin faydası da, zararı da vardır. Faydası kurtarıcı, zararı ise helak edicidir. İyiliği kötülüğünden ayırmak gayet zordur. Onu ancak kesin bilgiye sahip olan, dinde kuvvetli, basiretli (kalp gözü açık, sezme kabiliyeti olan) kimseler fark edebilir. Bu görünüşte alim sayılıp gururlananların fark edebilecekleri bir şey değildir.
Dünya peşin olarak faydalanılan her şeyi kapsamına alır. Mal, bunlardan bir bölüm olduğu gibi, mevki, mide ve şehevi istekler, öfkenin icabını yerine getirmek, haset (çekememezlik), kibir, üstünlük iddiasında bulunmak, hepsi dünyalığın ayrı ayrı bölümleridir.
Malın gaile ve belaları pek çoktur. Servet olmadığı zaman fakirlik, servet fazla olduğu zaman da zenginlik doğar. İnsan ikisiyle de denemeye tabi tutulur.
Yoksulların iki durumu vardır
- Durumuna kanaat eder, haline razı olur
- Haris olur
Kanaat hoştur fakat hırs kötüdür. Haris olanlar içinde iki durum vardır
- İnsanların elindeki servete göz dikme
- İnsanlardan ayrı olarak işinde ve sanatında büyük gayretle çalışır.
Bunun en kötüsü başkalarının servetine göz koymaktır. Servetin sahibinin de iki durumu vardır
- Cimrilik eder ,mal toplar, harcamaz, kimseye faydası olmaz
- Harcar, infak eder. Burada da cimrilik kötü, harcamak güzel görülmüştür.
Harcayanın (infak edenin( de iki durumu vardır
- İsraf eder, haddinden fazla harcar
- İktisad eder, hesaplı harcar. Bunlardan makbul olanı iktisad edendir.
Bunların hepsi birbirine benzeyen şeylerdir. Önemli olan bunların üzerindeki perdeyi aralayıp, gerçek yüzlerini herkesin gözü önüne sermektir.
Kaynak: İmam Gazali / el-İhya / C:3 / bkz: 659-660
