Okul öncesi dönem (özellikle ilk 6 yıl), çocuğun kişilik gelişiminin kritik sürecidir. Bu dönemde kazanılan üç temel özellik, çocuğun gelecekteki ruh sağlığını ve okul başarısını doğrudan belirler
Güvenli Kişilik (0-3 Yaş)
Doğumu takip eden 0-3 yaş dönemi, güvenli bir kişilik oluşması için anne-çocuk beraberliğinin en kritik olduğu zamandır.
- Yeni doğan çocuk, ana rahminden ayrılmanın getirdiği endişeyi (“anneden ayrılma anksiyetesi”) yaşar.
- Endişe, annenin sıcak kucağında, ihtiyaçları (beslenme, temizlik) düzenli ve sevgiyle karşılandıkça azalır ve çocuk kendisini güvende hisseder.
- Çocuğun bu dönemi anneden ayrı geçirmesi (fiziksel ayrılık olmasa bile, annenin estetik kaygılarla emzirmemesi, bakıcının veya kreşin ilgisine bırakılması) durumunda, çocuk kendini annesiz sayar ve güven duygusu gelişmez.
Bağımsız ve Sorumlu Kişilik (3-6 Yaş)
3 yaşından sonra çocuk yürüme ve konuşma becerisi kazanır. Bu evrede ebeveynin temel görevi, çocuğu yavaş yavaş bağımsızlığa yönlendirmektir:
| Ebeveynin Rolü | Yanlış Tutumun Sonucu |
| Yavaşça Desteği Çekme: Yeme, içme, tuvalet, giyinme gibi temel ihtiyaçları karşılama konusunda onu teşvik etmek, deneme-yanılma yapmasına izin vermek. | Hazıra Alıştırma: “Dur ben yapayım/yedireyim” diyerek çocuğun kendi başına yapabileceği işlerde bile yardım etmek. |
| Sonuç: Bağımsız ve Öz Güvenli Kişilik | Sonuç: Bağımlı ve Şımarık Kişilik |
Ailevi Davranışların Çocuğun Başarısındaki Etkisi
Okul öncesi dönemde davranışlarına sınır konan, kurallara uyan, sorumlulukları yerine getirilen çocuk, okula hazırdır ve genellikle yüksek okul başarısı gösterir. Öğretmenler, çocukların davranışlarını gözlemleyerek aileleri hakkında doğruya yakın kanaat edinebilirler:
| Çocuk Davranışı | Muhtemel Aile Tutumu | Sonuç |
| Kural Tanımayan, Mızıkçı, Saldırgan | Her isteği yerine getirilen, şımarık büyümüş aile. | Sosyal uyum sorunları. |
| Uslu Oturan, Yanlış Yapmaktan Çekinen, Toplu Oyuna Katılmayan | Aşırı kuralcı ve mükemmeliyetçi aile tarafından baskı altında büyümüş. | Sosyal fobi, özgüven eksikliği. |
| Kurallara Uyan, Sorumluluk Sahibi, Cesaretle Parmak Kaldıran | Sevilen, değer verilen, sorumluluk duygusu gelişmiş aile. | Başarılı ve uyumlu gelişim. |
Taklit, çocuğun en güçlü öğrenme mekanizmasıdır.
- Kız çocukları anneyi,
- Erkek çocukları babayı model alır.
Ancak modern şehir hayatında bu modeller değişmiştir: Anne-babanın yoğun çalışması nedeniyle çocuklarına yeterli zaman ayıramaması ve model olamaması durumunda, çocuk sevgiyi ve ilgiyi başka kaynaklardan aramaya başlar.
Günümüzde televizyon, internet ve akıllı telefonlar, anne-babaların yerini alarak çocukları eğitmektedir. Şiddet içerikli programlar, haklının değil güçlünün üstün geldiği mesajını verir.
Magazin, müzik ve spor programları aracılığıyla yaratılan, kültürsüz, kısa yoldan şöhret olmuş idoller gençlere model olarak sunulur. Gençler, bu sahte idollerin mutlu bir hayat yaşadığını sanarak onlara özenirler.
Televizyon, internet ve oyun bağımlısı olan çocuklar, gerçek hayattan uzaklaşır, zihinsel yönden tembelleşir, sorumluluktan kaçar ve okulda başarısız olur.
Çocuğun sağlıklı gelişimi için sevgi ve sınır bir arada bulunmalıdır:
- Anne-baba tarafından sevildiğinden, değer verildiğinden emin olan bir çocuk, bu sevgiyi kaybetmemek için kurallara uymaya çalışır.
- Çocuk hata yaptığında, kötü davranışın onaylanmadığı belli edilmeli, tekrarı halinde ceza uygulanacağı belirtilmelidir. Dayak en son çare olmalıdır ve asıl incitici olan, dayak sırasındaki düşmanca tavır ve aşağılayıcı sözlerdir.
- “Bu davranışın beni çok üzdü” demek, harçlıktan kesmek, bisiklete binmesine, bilgisayar kullanmasına veya dışarı çıkmasına (sosyal faaliyetlerine ksımen) kısa süreliğine izin vermemek.
“Ben çektin çocuğum çekmesin” diyerek çocuğun her isteğini yerine getiren zihniyetteki ebeveynler, aslında şımarık, doyumsuz ve kural tanımaz bir birey yetiştirmiş olurlar. Çocuk eğitiminde sözlerden çok davranışlar etkilidir; bu nedenle ebeveynler her konuda iyi örnek olmalıdır.
