Eşari ve Maturidi Mezhepleri Arasındaki Farklılıklar
Ehli sünnetin iki ana kolunu teşkil eden bu iki mezhep arasında temel meselelerde değil, teferruatla ilgili bazı meselelerde cüzî ihtilaflar yapılmıştır. Bunların en önemlileri şunlardır:
1. İmanın Artması ve Eksilmesi
- Eşarilere göre müminin imanı artar ve eksilir. Maturidilere göre ise iman ne artar ne de eksilir.
2. Mürtedin Eski Amelleri
- Eşarilere göre mürted (dinden dönen) yeniden iman ederse eski amelleri geri gelir. Maturidilere göre ise geri gelmez.
3. Yeis Halindeki Tövbe
- Eşarilere göre yeis (ümitsizlik) halinde yapılan tövbe makbul değildir. Maturidilere göre ise makbuldür.
4. İbadetle Mükellefiyet
Eşarilere göre Müslüman olmayanlar iman etmekle mükellef oldukları gibi ibadet etmekle de mükelleftirler. Bundan dolayı da ayrıca ceza göreceklerdir. Maturidilere göre ise Müslüman olmayanlar ibadetle mükellef değildirler.
5. Tekvin Sıfatı
Eşarilere göre tekvin hakikî değil, itibarî bir sıfattır. Maturidilere göre ise tekvin irade ve kudret gibi hakikî ve ezelî bir sıfattır.
6. Kur’an’ın Bölümleri Arasında Üstünlük
Eşarilere göre Kur’an’ın bir kısmı bir kısmından (örneğin, iman ile ilgili ayetler amelle ilgili ayetlerden) üstündür. Maturidilere göre ise Kur’an’ın hepsi aynıdır.
7. Cüzî İrade
Eşarilere göre cüzî irade Allah tarafından yaratılmıştır. Maturidilere göre ise cüzî irade yaratılmayıp insanın ortaya koyduğu bir şeydir.
8. Nübüvvet İçin Erkek Olma Şartı
Eşarilere göre nübüvvet (peygamberlik) için erkek olmak şart değildir. Kadın da nebi olabilir. Buna göre Meryem, Asiye, Sare, Hacer, Hz. Musa’nın annesi de birer nebidir. Maturidilere göre ise erkek olmak nübüvvet için şarttır. Kadının peygamber olması söz konusu değildir.
9. Gücün Yetmediği Şeyle Mükellefiyet
Eşarilere göre Allah’ın insanı, gücünün yetmeyeceği bir şeyle mükellef tutması caizdir. Maturidilere göre ise caiz değildir.
10. İyiyi ve Kötüyü Bilme
Eşarilere göre iyi ve kötü ancak dinin bildirmesiyle bilinebilir. Maturidilere göre ise akılla da bilinebilir.
11. Marifetullah’ın Vacipliği
Eşarilere göre Allah’ı bilmek (marifetullah) şer’an vaciptir. Maturidilere göre ise aklen de vaciptir.
12. Allah’ın Fiillerinde Hikmet Aramak
Eşarilere göre Allah’ın fiillerinde sebep ve hikmet aranmaz. Maturidilere göre ise aranabilir.
13. Ceza Vermekten Cayma
Eşarilere göre Allah ceza vermekten cayabilir. Maturidilere göre ise caymaz.
14. Küfür ve Şirkin Affı
Eşarilere göre küfür ve şirkin affedilmesi aklen caizdir. Maturidilere göre ise şer’an caiz olmadığı gibi aklen de caiz değildir.
15. İnşallah Mü’minim Sözü
Eşarilere göre “İnşallah mü’minim” denilebilir. Maturidilere göre ise denilemez.
16. İçtihat Konularında Hakikat
Eşarilere göre içtihat konusu olan meselelerde Allah indinde hak ve doğru birden fazla olabilir. Maturidilere göre ise birden fazla olamaz
Kaynak: Turan Yazılım / Mürşit 5 / Fıkıh ((Nazmu’l-Feraid, s.18-52)
