Kulluk genel ve özel olmak üzere iki kısımdır:
Genel kulluk: Semalardaki ve yerdekilerin hepsinin Allah’a kul olmasıdır, iyilerin, kötülerin, kafirlerin, müminlerin kulluğudur. Dolayısıyla bu kulluk Kahhar ve Melik’e yapılan kulluktur.
Allah Teala buyurur ki:
- Rahman çocuk edindi, dediler. Doğrusu, pek çirkin bir şey ortaya attınız. Neredeyse gökler çatlayacak, yer ler yarılacak, dağlar bir bir yıkılacaktı. Bu, Rahman’ın çocuğu olduğunu iddia etmelerinden dolayıdır. Rahman’a asla bir çocuk edinmek yaraşmaz, yerde ve göklerde hiçbir şey yoktur ki Rahman’a kul olarak dönüp gelmesin (Meryem 88- 89)
Allah Teala buyurur ki:
- O gün Allah onları ve Allah’tan başka taptıklarını toplayacak. Ve onlara, benim bu kullarımı siz mi sapıttınız diye soracaktır (Furkan 17)
Burada da görüldüğü gibi sapıklıklarıyla birlikte Allah onları kulları olarak adlandırmıştır. Fakat bu mukayyed bir adlandırmaktır.
Yine Allah Teâlâ şöyle buyurur:
- De ki, ey göklerin ve yerin yaratıcısı, gayb ve şahadet alemini bilen Allah’ım, sen kulların arasında ayrılığa düştükleri konularda büküm verirsin (Zümer 46)
- Allah, kullarına asla zulmetmek istemez (Mü’min 31) ve “Şüphesiz Allah kulları arasında hükmeder.” (Mü’min 48)
Bu ayetler, genel ve özel kulluğu içine almaktadır.
Özel kulluk: Bu, sevgi, itaat ve emirlere uymakla ilgili kulluktur. Allah Teala buyurur ki:
- Ey kullarım! O gün size korku yoktur ve mahzun da olmayacaksınız (Zuhruf 68)
- Rahman’ın kulları ki yeryüzünde tevazuyla yürürler, cahillerle karşılaşınca da sadece selam verip geçerler (Furkan 63)
- Sözü dinleyen ve sözün en güzeline tabi olan kullarıma müjdele (Zümer 18)
Allah, İblis’in dilinden de şöyle buyurmuştur:
- Onların hepsini azdıracağım, sadece senin muhlis kulların müstesnadır (Hicr 40)
Buna karşılık Allah şöyle cevap verir:
- Senin benim kullarım üzerinde asla bir hakimiyet ve hükmün yoktur (Hicr 41)
Netice olarak bütün yaratıklar Allah’ın Rububiyet sıfatının kullarıdır. Velayet ve itaat ehli ise Allah’ın uluhiyet sıfatının kullarıdır. Kur’a-ı Kerim’de mutlak olarak kulların Allah’a izafe edilmesi ancak bunlar için variddir
Kaynak: İbn Kayyım El-Cevziyye / Medaricu’s Salikin / bkz: 100-101
