Günahlar ve masiyetler, çoğu zaman insanın kendi eliyle kendi aleyhine kurduğu bir düzenin parçalarıdır. Kul, işlediği her günahla farkında olmadan düşmanına imkan sunar; onun kendisi üzerinde etkili olmasına zemin hazırlar. Böylece insan, dışarıdan bir saldırıya uğramadan, içten içe zayıflatılır. Bu hal, basit bir hata değil; bilakis insanın kendi safını şaşırmasının açık bir göstergesidir.
İnsan bazen farkında olmadan düşmanıyla kendi silahlarıyla savaşır. Günah, bu silahların en etkililerindendir. Çünkü düşman, insanı doğrudan yıkamaz; ancak insanın zaaflarını kullanarak onu çökertebilir. Masiyetler, kalbi zayıflatır, iradeyi gevşetir ve kişiyi savunmasız bırakır. Böylece insan, kendisiyle savaşanların safında yer aldığını dahi fark edemez.
Cehaletin En Ağır Bedeli: Düşmanına Yardım Ederek Kendine Zarar Vermek
İnsanın kendisine verdiği zarar, çoğu zaman düşmanlarının verebileceği zarardan çok daha büyüktür. Cehaletin en ileri noktası da budur: Kişinin, farkında olmadan kendi düşmanının işini kolaylaştırması.
Nitekim hikmet ehlinin şu sözü bu gerçeği veciz biçimde ifade eder: Bir cahile, düşmanlarının yapamayacağı kötülüğü, o kendi nefsine yapar.”
Bu durum, insanın nefsini tanımamasının ve hakiki faydayı yanlış yerde aramasının bir sonucudur.
İnsanın içine düştüğü en büyük aldanışlardan biri, nefsini küçültmeyi ve değersizleştirmeyi bir ilerleme zannetmesidir. Kişi bazen kendini alçaltmak için büyük bir çaba sarf eder; fakat bunu yaparken, bu halin kendisini yücelttiğini düşünür.
Gerçekte ise:
- En değerli nasibini kaybeder,
- Onurunu zedeleyen tercihler yapar,
- Ruhunu kirleten alışkanlıklar edinir.
Buna rağmen, halen doğru yolda olduğunu zanneder. Bu, en tehlikeli yanılsamalardan biridir. İslam büyüklerinden birinin yaptığı şu ikaz, insanın kendini değerlendirmedeki yanılgısını açıkça ortaya koyar:
- Nice insan vardır ki nefsini alçaltır, bunu izzet sanır.
- Nice insan vardır ki nefsini zelil eder, bunu şeref zanneder.
- Nice insan vardır ki nefsini küçültür, onu büyüttüğünü düşünür.
- Nice insan vardır ki nefsini ziyan eder, onu koruduğunu sanır.”
Bu sözler, insanın nefsine karşı ne kadar dikkatli olması gerektiğini hatırlatan güçlü bir uyarıdır.
Günahın en tehlikeli yönü, insanı yavaş yavaş içten çökertmesidir. Kişi, dışarıdan bakıldığında ilerliyor gibi görünse bile, kalbi zayıflamakta, vicdanı körelmekte ve hakikate olan hassasiyeti kaybolmaktadır. Bu süreçte insan, düşmanının başaramadığını kendi eliyle gerçekleştirmiş olur.
Kendi aleyhine olacak şekilde düşmanının yanında yer almak, cehalet için tek başına yeterli bir göstergedir. Gerçek uyanış ise, insanın nefsini masiyetle değil; takva, bilinç ve kullukla terbiye etmesiyle başlar.
İnsanı gerçekten yücelten şey, nefsine her istediğini vermek değil; onu hakikate boyun eğdirmektir. Çünkü izzet, günahla değil; kullukla kazanılır.
