Ey iman edenler! Size bir fasık bir haber getirirse onun doğruluğunu araştırın (Hucurat 6)
Hucurat Süresi 6. ayetin içiş sebebi
- Eğer onlardan birine bir kötülük yaparsanız kendinize kötülük (fısk) yapmış olursunuz (Bakara 282)
- Ey iman edenler! Eğer fasıkın biri size bir haber getirirse onun doğruluğunu araştırın (Hucurat 6)
Bu son ayet Mustalıkoğulları savaşından sonra Resulullah (s.a.v)’ın bu kabileye zekatlarını tahsil etmek üzere göndermiş olduğu Velid b. Ukbe b. Ebi Mu’ayyıt hakkında nazil olmuştur. Velid ile bu kabile arasında cahiliye döneminden kalma bir düşmanlık vardı. Mustalıkoğulları Velid’in kendilerine doğru gelmekte olduğunu duydular ve Hz. Peygamber (s.a.v)’in emrine saygılarını göstermek için onu karşılamaya çıktılar.
Şeytan bu davranış karşısında Velid’i kendisini öldürecekleri tarzında bir vesveseye düşürdü. Velid bu kuruntuyla yoldan geri dönüp Medine’ye gelerek Resulüllah (s.a.v.)’e şöyle dedi: Mustalıkoğulları zekatlarını vermediler ve beni öldürmek istediler. Resulüllah buna çok sinirlendi ve onlarla savaşa karar verdi. Mustalıkoğulları Velid’in geri döndüğünü öğrenince Hz. Peygamber’e (s.a.v) gelerek durumu açıkladılar:
Ya Resulülah! Elçinizin gelmekte olduğunu duyunca kendisini karşılamak ve saygı göstermek için yola çıktık. Daha sonra kabul etmiş olduğumuz zekatımızı da verecektik. Ama o geri dönüp gitti. Bize kızıp sonradan elçinize bir mektup gönderdiğinizi ve elçinin bundan dolayı geri döndüğünü sandık. Biz Allah’ın ve Resulünün gazabından Allah’a sığınırız.
Resulüllah onların bu sözlerinin doğruluklarından emin olamadı. Halid b. Velid’i bir miktar askerle birlikte gizlice Mustalıkoğulları köyüne gönderdi. Ona gizlilik içinde hareket etmesini emrederek şöyle buyurdu:
Bak, eğer imanlarını koruduklarını gösteren bir davranışlarını görürsen mallarının zekatını al. Eğer öyle bir hal göremezsen kafirlere ne yapıyorsan onlara da aynısını yap.
Hz. Halid, Resulüllah (s.a.v)’ın emrine uyarak habersizce köye girdi. Köyde akşam ve yatsı namazı için ezan okunduğunu gördü. Zekatlarını aldı. Köylü tam bir itaat içindeydiler. Halid daha sonra Medine’ye geri dönüp olan bitenleri Resulüllah’a anlattı.
Bunun üzerine:
- Ey iman edenler! Size bir fasık bir haber getirirse onun doğruluğunu araştırın (Hucurat 6) ayeti nazil oldu.
Bu ayette ince bir nükte vardır. Şöyle ki: Allah Teala bu ayette fasık birisinin getirmiş olduğu haberin reddedilmesini, yalan olarak değerlendirilmesini ve şahitliğinin bütünüyle kabul edilmemesini emretmemiştir. Ancak o haberin doğruluğunu araştırmayı emretmiştir.
Şayet onun doğruluğuna delalet eden birtakım karine ve deliller mevcut olursa haber veren kimse fasık dahi olsa o haberin doğru olduğu kabul edilir. Böyle bir durumda fasıkın yapmış olduğu rivayet ve şahidliklerin de doğru olduğuna hükmetmek gerekir.
Aslında birçok fasıkın vermiş olduğu haberler, etmiş olduğu rivayet ve şahidlikler kabul edilir. Çünkü birçok fasık vardır ki doğruluğa büyük önem verirler. Onların fıskı yalancılık değil, başka bakımdandır.
Bu haldeki kimselerin haber ve şahidliklerinin reddedilmeyeceğı açıktır. Aksi halde pek çok hak zayi olur, birçok doğru haber bâtıl olur. Bilhassa inanç ve görüş bakımından fasık olanlar, doğruluğa büyük titizlik gösterebilirler. Bunların verdikleri haberler, yaptıkları şahidlikler reddedilmez
Kaynak: İbn Kayyım El-Cevziyye / Medaricu’s Salikin / bkz: 326-327
