Resûlullah’ın (s.a.v) hayatı, merhamet, adalet ve ölçü üzerine kuruludur. O, defalarca “Kadın kullarını dövmeyiniz” diye öğüt vermiş; eşini dövenleri erdemli kimseler olarak nitelememiş; hayatı boyunca hiçbir eşini dövmemiştir. Dövücü erkeklerin eş olarak tercih edilmesine de açıkça karşı çıkmıştır.
Bununla birlikte bazı rivayetler, ibadetle eş haklarının çatıştığı durumlarda nasıl bir denge kurulması gerektiğine dair önemli ölçüler sunar. Bu çerçevede Safvan b. Muattal ile ilgili hadis, meseleyi onay–kınama ikiliğine sıkıştırmadan, sorumluluk dengesini öğretir.
Ebu Saîd (r.a) şöyle anlatır:
- Resûlullah’ın (s.a.v) huzurundayken bir kadın gelerek şikayette bulundu: Ya Resûlallah! Kocam Safvan b. Muattal, namaz kıldığım zaman beni dövüyor; oruç tuttuğum zaman da orucumu bozduruyor.
- Resûlullah (s.a.v), Safaân’a dönerek bu şikayetlere ne diyeceğini sordu.
- Safvan şöyle cevap verdi: Karımın namaz kıldığım zaman beni dövüyor demesi doğrudur. Ancak namazda iki uzun sûre okuyor. Ben bunu yapmamasını söyledim ama söz dinlemedi.
- Bunun üzerine Resûlullah (s.a.v) şöyle buyurdu: Bir sure de namaz için yeterli olurdu.
- Safvan sözlerine devam etti: Oruç tuttuğumda orucumu bozduruyor demesi de doğrudur. Karım nafile oruçlara devam ediyor. Ben genç bir adamım; üstelik gece çalışıyorum, sabredemiyorum.
- Bu açıklama üzerine Resûlullah (s.a.v) şu hükmü verdi:: Ramazan orucu dışında kadın, kocasıyla anlaşmadan oruç tutamaz.”
Bu hadis, kadına yönelik şiddeti onaylamaz; ancak kadınlık görevlerinden bilinçli kaçınmayı da mazur görmez. Resûlullah (s.a.v), Safvân’ı açıkça onaylamadığı gibi, kınamaya da gitmemiş; meseleyi ibadetlerin ölçüsüne ve eş haklarının korunmasına bağlamıştır.
İbadetin Ölçüsü: Hakkı İhlal Etmemek
Hadisten çıkan temel mesaj şudur:
- Nafile ibadetler, eşin meşru haklarını ihlal edecek şekilde yapılmamalıdır.
- Namazın uzatılması ya da nafile oruca kalkılması, eşin bilinen ihtiyacı varken tercih edilmemelidir.
- İbadet, sorumlulukları iptal eden değil; hayatı dengeleyen bir kulluktur.
Eşe ve İşe Karşı Sorumluluk
Hadis, yalnızca eşler arası ilişkiye değil; ibadet–dünya dengesine de işaret eder. Namaz ve oruç gibi ibadetler, ne eşe karşı görevleri ne de işverene karşı sorumlulukları aksatacak bir mazeret olarak kullanılmamalıdır.
İslam’da ibadet; zulme kapı aralamaz, ihmali de mazur göstermez. Resûlullah’ın (s.a.v) öğrettiği çizgi şudur: Ne şiddet meşrudur ne de hak ihlali ibadet kisvesiyle örtülebilir. Evlilikte huzur; ibadetin, merhametin ve sorumluluğun aynı terazide tartılmasıyla mümkün olur.
