Kadınların özel halleri üç grupta incelenir: hayız (adet dönemi), nifas (lohusalık dönemi) ve istihaze (özür kanı).
1-) Hayız (adet-regl) hali: Hayız, bir hastalık veya lohusalık durumu olmaksızın her ay belirli bir süre kadının rahminden akan kana denir.
Hayız, genellikle dokuz-on beş yaşlarında başlar, yaklaşık elli-elli beş yaşlarına kadar devam eder. (Şafiilere göre kadının adetten kesilmesi için belli bir süre yoktur. Bazen hayat boyu hayız kanı devam edebilir. Ancak genellikle kadın altmış iki yaşında adetten kesilir.) hayız kanını gören kız, erginlik çağına girmiş olur.
Hayzın en az müddeti üç gün, en çok müddeti on gündür. (Şafiilere göre hayzın en az süresi bir gün bir gece, en çok süresi on beş gündür.) üç günden az, on günden fazla gelen kan hayız kanı olmayıp istihaze kanıdır.
Bu iki zaman arasında görülecek kanlar hayız kanı sayılır. Kanın bu zaman içinde devamlı akması gerekmez, ara sıra kesilebilir. Örneğin, bir kadın üç gün kan gördükten sonra iki gün kan kesilirse ve arkasından üç gün daha devam etse, bu sekiz günün hepsi hayız sayılır.
İki hayız arasındaki temizliğin en kısa süresi on beş gündür. Temizlik süresinin en uzunu hakkında belli bir sınır yoktur. Bu temizlik bazen yıllarca sürebilir.
Bazı kadınların adet günleri düzenlidir. Örneğin, her ay beş veya altı gün adet görürler. Bu adet hali bir defa ile belirli hale gelebilir. Şöyle ki: henüz adet görmeye başlayan bir kız, ilk defa altı gün kan görse bundan sonra yirmi dört gün de temiz olsa, bu şekilde adeti belirli hale gelmiş olur. Böyle bir kadın rahatsızlığı nedeniyle ayrıca özür görmeye başlasa adeti ve temizlik günleri her ay bu şekilde hesap edilir.
Bazı kadınların da adetleri değişik olur. Örneğin, bir ay beş gün, diğer ay da altı gün adet görebilir. Bu durumda ihtiyatlı olanla amel etmek gerekir. Böyle bir kadın, altıncı gün olunca yıkanır, namazlarını kılar ve Ramazan-ı Şerife rastlamışsa orucunu tutar. Çünkü bu altıncı gündeki kanın özür kanı olması akla gelir. Fakat bu altıncı gün çıkmadıkça cinsel ilişkide bulunamaz. Çünkü bu altıncı gündeki kanın hayız kanı olması da muhtemeldir.
Bi aybaşı süresinin değişmiş sayılması için en az iki defa başka bir süre de cereyan etmiş olması gerekir. Örneğin, her ay beş gün adet gören bir kadın, sonra iki kez dört gün veya iki kez altı gün kan görse onun adeti beş günden dört güne veya altı güne geçmiş olur.
2-) Nifas (lohusalık) hali: Nifas, doğumdan sonra belirli süre kadının rahminden akan kana denir.
Nifasın en azının süresi yoktur. Bir gün bile olabilir. En fazla süresi ise, kırk gündür. (Şafiilere göre nifasın en çok süresi altmış gündür. Normali ise kırk gündür.) Kırk günden sonra görülen kan istihaze kanıdır.
Doğumdan sonraki kırk güne “lohusalık” dönemi denir. Bu dönemin süresi kadınlarda farklı olur. Kiminin doğum sonrası kanı yirmi günde kimininki kırk günde kesilir. Hiç kanı gelmeyen de olur. (İmam Ebu Yusuf ile İmam Muhammed’e göre doğum yapan kadından kan gelmezse nifas sayılmaz. Bu itibarla gusül etmesi de gerekmez.) Bu kanın kesilmesiyle de kadın lohusalıktan çıkmış sayılır.
Kırk gün içinde görülecek temizlik süresi de nifastan sayılır. Örneğin, on gün kan gelip, daha sonra beş gün kesildikten sonra tekrar on gün kan gelse, bu yirmi beş günün tamamı nifas süresi olarak kabul edilir. Söz konusu temizlik süresi, 15 gün veya daha fazla devam etse de yine nifastan sayılır. (Şafiilere göre bir kadın lohusalık müddeti içinde on beş gün veya daha fazla kan görmeyip temiz kalsa bu günler temiz günler kabul edilir. Buna göre bu temizlik günlerinden önce görülen kan lohusalık kanıdır. Bunlardan sonra görülecek kan hayız kanından sayılır.)
Vücudun el, ayak veya parmak gibi bazı yerleri belli olan bir düşük de doğum sayılır ve kadın bununla lohusa olur. Fakat henüz uzuvları belirlenmemiş bir düşüğe nifas hükümleri uygulanmaz. Kendisinden kan gelmeyen bir kadın yıkanır ve ibadetlerine devam eder. İkiz doğumlarda lohusalık süresi ilk çocuğun doğumuyla başlar. Adet olan kadına haram olan şeyler, loğusa (nifas ) halinde bulunan kadına da haramdır.
3-) İstihaze Hali: Hastalık nedeniyle kadının rahminde bulunan bir damardan akan kana denir. Ay hali ve lohusalık dışında başka bir nedenden dolayı gelen kan, ay halinin en çok müddeti olan on günden fazla gelen kan ile en az süresi olan üç günden az gelen kan, loğusa olan kadından kırk günden fazla gelen kan, dokuz yaşından küçük ve hayızdan kesilmiş olan kadınlar ile hamile kadınlardan gelen kan istihaze kanıdır. (Şafiilere göre hamile kadın adet görebilir.)
Devamlı idrarı akan, herhangi bir tarafı kanayan kimse nasıl özürlü kabul edilirse, istihaze kanı devamlı gelen kadın da, özürlü kabul edilir ve özürlü kimselerin hükmüne tabidir.
Adet ve nifas halinde bulunan kadına haram olan şeyler, istihaze halinde olan kadına haram değildir. Bu yüzden istihaze kanı gelen kadın özürlülerin bağlı oldukları şartları gözeterek namazlarını kılar ve orucunu tutar. Camiye girebilir. Kur’an okuyabilir ve kocasıyla cinsel ilişkide bulunabilir
(Mecmau’l-Enhur, 1/51. Şurunbulali. 1/39)
