Kalü Bela’nın Anlamı ve Önemi
Halkın dilinde, Kalü beladan beri İman ettim” şeklinde dolaşan söz vardır ve bu söz doğrudur. Kur’an-ı Kerim ile sabittir.
Araf Suresi 172-173. Ayetinin Açıklaması
Araf Suresi 172-173. ayetlerinde şöyle buyurulmaktadır: “Rabbin Ademoğullarının sulbünden soyunu çıkarıp onlara, ‘ben sizin Rabbiniz değil miyim?’ demiş ve buna kendilerini şahit tutmuştu; onlar da ‘evet şahidiz’ demişlerdi.”
Müfessirlerin çoğu bazı hadislere istinad ederek bunu şöyle açıklıyor: Cenabı Allah Hz. Adem’i yarattıktan sonra zerrecikler halinde, bulunan zürriyetini sulbünden çıkararak kendilerine hitap edip buyurdu ki: “Ben sizin Rabbiniz değil miyim?” onlar da, “Evet, sen bizim Rabbimizsin” dediler. Bu açıklamaya göre, gerçekten Cenabı Allah ile ruhlar arasında böyle bir muhavere vaki olmuştur. Yukarıda da beyan ettiğimiz gibi, bu muhavere ve misak dünyada, Hz. Adem’i yarattıktan sonra olmuştur; ruhların İmanı da o zamanda olmuştu.
İbn-i Kesir’in Görüşü ve Hadislerin Durumu
Yalnız İbn’i Kesir’in de ifade ettiği gibi bu hususta varid olan hadisler, merfu değil mevkufturlar. Bunun için selef ve halefin bazı alimleri “Ben sizin Rabbiniz değil miyim? Evet, sen bizim Rabbimizsin” tarzındaki soru ve cevap, “kal” ile değil, “hal” iledir.
Yani Cenabı Allah’ın yarattığı bu kainat, manzümesiyle rububiyetini ilan edip ispatlıyor ve insanların fıtrat ve duyguları Allah’ın, kainatın rabbi ve tek olduğunu kabul ediyor. Yani insan bozulmamış ise, ruh ve duygusunda bu gerçeği bulabiliyor.
Demek ki, bu misak ve ahd “kavli” değil, fıtridir; yoksa bu kavli olsaydı, insanın aleyhine hüccet olabilmesi için vaki olan bu misakı hatırlayıp bilmesi gerekirdi. Halbuki biz insanlar böyle bir şeyin vaki olduğunu bilemiyoruz.
Kadi Beydavi de bu kanaattedir, yalnız İbn-i Hacer el- Heytemı, “el-Fetava’l Hadisiyye” isimli kitabında, Kadı Beydavı’yi ağır bir dille suçlayarak bu görüşün, alimlerin çoğunun görüşüne aykırı bir görüş olduğunu ifade ediyor.
Fıtri İman ve Kalü Bela
Bazı kimseler Kalü Bela meselesini şöyle anlatırlar: Cenabı Allah insanların vücutlarını yaratmadan önce onların ruhlarını ervah aleminde yaratmış ve tümüne hitaben şöyle demiş: “Ben sizin rabbiniz değil miyim?” Onlar da cevaben “Bela” yani, “evet” demişler. O zaman da ruhlar Allah’a İman ederek O’nun birliğini ve rab’ları olduğunu ilan etmişlerdir. Bu söz her ne kadar yaygın bir halde ise de esası yoktur.
Ayrıca Ayet-i Kerime bunu yalanlamaktadır. Çünkü yukarda belirttiğimiz gibi ayetin manası Rabbin Adem oğullarının sülbünden soyunu çıkarıp onlara: “Ben sizin rabbiniz değil miyim?” demiş. Yani Allah Hz. Adem’i ve oğullarını yaratıp dünyaya yerleştirdikten sonra bu soru ve cevap vaki olmuştur. Ruh alemini müspet veya menfi olarak asla dile getirmemiştir.
