Sabır, icma ümmetle vaciptir ve imanın yarısıdır. İman ikiye ayrılmıştır. Yarısı sabır, diğer yarısı şükürdür.
Kur’an’da on altı çeşit sabır zikredilmiştir. Bunlar;
1- Emredilen Sabır. Allah’ın şu emirleri gibi;
- Ey iman edenler, sabır ile bir de namazla (Hak’tan) yardım isteyin (Bakara 153)
- Hem sabır (ve sebat) ile, hem namazla (Hak’tan) yardım isteyin (Bakaга 45)
- Ey iman edenler, sabr (u sebat) edin. (Düşmanlarımıza karşı) sabır yarışı edin (Al-i İmran 200)
- Sabret. Senin sabrın Allah (in tevfikine istinad)dan başka (bir şey) değildir (Nahl 127)
2- Sabrın zıddını yasaklayarak. Allah Teala’nın şu buyrukları buna örnektir:
- O halde (habibim) peygamberlerden azim sahiplerinin sabrettikleri gibi sen de sabret. Onların azabı) için acele etme (Ahkaf 35)
- Ey iman edenler, toplu bir halde kafirlerle karşılaştığınız zaman onlara arkalarınızı dönmeyin (kaçmayın) (Enfl 15). Çünkü arkayı dönmek sabrı ve sabrın yarısını bırakmak demektir.
- “Amellerinizi boşa çıkarmayın (Muhammed 33). Çünkü amellerin boşa çıkarılması, sabrı bırakmakla olur.
- (Ey mü’minler) gevşemeyin, mahzun olmayın (Al-i İmran 139). Çünkü gevşemek sabır yokluğundan ileri gelir.
3- Sabredenleri överek.
- Sabredenler, (imanlarında) gerçek olanlar, (Allah’a) itaatle boyun eğenler, infak edenler, seherlerde Allah’tan mağfiret isteyenler (Al-i İmran 17)
- Anlaşma yaptıkları zaman anlaşmalarını yerine getirenler, sıkıntı, hastalık ve savaş zamanlarında sabredenler, işte doğru olanlar onlardır, (Allah’ın azabından) korunanlar da onlardır (Bakara 177)
4- Allah Teala’nın muhabbetini onlara gerekli kılması şeklinde.
- Allah sabredenleri sever (Bakara 146)
5- Allah’ın kendi beraberliğini onlarla kılması şeklinde. Bu özel beraberliktir. Bu ilim ve bilgi verme beraberliğidir. Allah’ın şu emirleri gibi:
- Bir de sabr(u sebat) edin. (Katlanın.) Çünkü Allah sabredenlerle beraberdir (Enfal 46)
- Allah sabr (u sebat) edenlerle beraberdir (Bakara 249, Enfal 66)
6- Sabrın, sabredenlere daha hayırlı olacağını haber vermesi şeklinde. Şu ayetler gibi:
- Sabrederseniz, and olsun ki, bu tahammül edenler için elbet daha hayırlıdır (Nahl 126)
- Sabretmeniz ise size daha hayırlıdır (Nisa 25)
7- Amellerinin en güzeli ile mükafat vereceği şeklindedir.
- Sabredenlerin mükafatını biz yapmakta olduklarının daha güzeli ile vereceğiz muhakkak (Nahl 96)
8- Onlara hesapsız mükafat vereceği şeklinde.
- Ancak sabredenlere ecirleri hesapsız ödenecektir (Zümer 10)
9- Sabredenlere müjde verilmesi şeklinde.
- And olsun, sizi biraz korku, (biraz) açlık, (biraz da) mallardan, canlardan ve mahsullerden yana eksiltme ile imtihan edeceğiz. Sabredenlere (lütf-u keremimi) müjdele (Bakara 155)
10- Onlara yardım ve imdadın garanti olduğu şeklinde.
- Evet, siz sabr (u sebat) eder, (itaatsizlikten) sakınırsanız bu(nlar, yani düşmanlar) da ansızın üstünüze gelecek olurlarsa Rabbiniz size nişanlı beş bin melekle yardım edecektir (Al-i İmran 125)
- Resulüllah (s.a.v.)’ın şu sözü de bu kabildendir: “Bil ki yardım sabır iledir.
11- Allah Teala’nın sabredenlerin, mert ve azimkar olduklarını bildirmesi şeklindedir
- Bununla beraber kim sabreder, (suçları) örterse (bağışlarsa) işte bu şüphesiz ve elbette azmedilip yapılacak işlerdendir (Şura 43)
12-Salih ameller, mükafat ve büyük nasiplere ancak sabredenlerin kavuşturalacağının haber verilmesi şeklinde
- Kendilerine ilim verilenler de (şöyle) dedi: Yazıklar olsun size, Allah’ın sevabı iman ve iyi amel (ve hareket) eden kimseler için daha hayırlıdır. Buna da sabır (ve sebat) edenlerden başkası kavuşturulamaz (Kasas 80)
- Bu (en güzel haslete) sabredenlerden başkası kavuşturulmaz. Buna büyük bir hazza malik olandan gayrisi eriştirilmez (Fussilet 35)
13. Alamet ve ibretlerden ancak sabredenlerin yararlanacağının haber verilmesi şeklinde.
- Allah Teala’nın Hz. Musa (a.s)’ya buyruğu gibi: And olsun, biz Musa’yı kavmini karanlıklardan aydınlığa çıkar ve onlara Allah’ım günlerini hatırlat diye mucizelerimizle göndermişizdir. Ki şüphesiz bunda (belalara) çok sabır ve (nimetlere) çok şükür eden herkes için (ibret verici) alametler vardır (İbrahim 5)
- Sebe halkı hakkında, “İşte biz de onları masallara çeviriverdik. Onları darmadağın ettik. Şüphesiz ki bunda çok sabır (ve) çok şükreden herkes için elbette ibretler vardır (Sebe 19) buyurması ve Şura Süresindeki sözü gibi:
- Denizde dağlar gibi akıp giden gemiler de onun ayetlerindendir. Eğer O dilerse rüzgarı durdurur da (gemiler denizin) sırtı üstünde (akmayıp) kalırlar. Şüpbesiz ki bunda çok sabreden ve çok şükreden herkes için kat’i ayetler vardır (Şura 32-33)
14- Sevimli ve istenen kurtuluş ve korkunç belalardan kurtuluş ve cennete girişe ancak sabretmekle ulaşacakları haber verilerek.
- Melekler de her bir kapıdan onların yanlarına varırlar. “Sabretmenize karşılık selam size, (bakın) dünya yurdun(un) sonu ne güzel derler (Ra’d 23-24)
15- Sabrın, sabredeni imamlık (rehberlik) derecesine çıkarması şeklinde.
Şeyhü’l-İslâm İbn Teymiyye’den (Allah ruhunu mübarek kılsın) işittim, derdi ki: “Sabır ve şüphesiz bilgi ile dinde imamlığa, rehberliğe ulaşırsın.” Sonra da şu ayeti okudu.
- İçlerinden de sabır (ve sebat) ettikleri zaman emrimizle doğru yola sevk edecek rehberler tayin etmiştik. Ve onlar ayetlerimizi çok iyi biliyorlardı (Secde 24)
16- Sabrın İslam ve iman mertebelerine bitişik olması. Allah Teala’nın sabrı, kesin bilgi ve iman ile, takva, tevekkül, şükür, salih amel ve rahmetle yan yana zikretmesi gibi. İşte bunun için sabır, imana göre, vücudumuzdaki baş mesabesindedir. Sabrı olmayanın imanı yoktur. Tıpkı başı olmayan kimsenin bedeni olmayacağı gibi.
Kaynak: İbn Kayyım El-Cevziyye / Medaricu’s Salikin / bkz: 617-619
