Tevhid yoluna girenlerin makamlarından olan yüce hikmetler ve hükümler mertebesine ulaşmış, kendisini gerçek başlangıca ve vatan-ı asliye yönelmekten alıkoyan bütün meşgalelerden kesilip, bedeninin bütün uzuvlarıyla Hak tarafına tam ve mükemmel bir biçimde yöneldikten sonra, tam bir rıza ve mutmainlik haliyle orada yerleşmiş olan kimseler için şu hakikat gizli kalmaz:
Tevhid ve hakiki hidayet mertebesini gerçekleştirmek, oraya ulaşmak, itminan ve yakin (şüphesiz ve kesin bilgi) merkezine varıp yerleşmek, Allah’ta fani olma ve onun bakasıyla baki olma şerefine nail olmak, ancak ve ancak aradaki maniaların ortadan kaldırılmasıyla, gerçek saadeti elde etmeye engel olan merasimlerin, şekillerin ve adetlerin reddedilmesiyle, atılmasıyla tahsil edilebilir.
Yine bu durum ancak ve ancak nasut / madde elbisesinden soyunmakla, beşeri, cismani ve nefsani kuvvetlerin ve vasıfların en başta terk edilmesi ile tamamlanabilir, kişinin fıtratını türlü türlü alçaklık, noksanlık, hüsran ve rezilliklere sürükleyen ve mümkünlük (sonradan olmalık) kirleriyle kirlenmiş insan tabiatına hizmet eden, hayvani nefislerin ve şekilsel kalıpların gereklerinden olup, beşeri kuvvetlerin ve vehmi unsurların merkezine yerleşmiş olan alaka ve ilgi bağlarını koparan taat ve teklifat zorluklarına katlanmakla kolay hale gelebilir.
Bu tür engel ve meşguliyetlerden kurtulmak ise, yalnızca Allah’ın tevfiki ile, onun tarafından bir cezbe / çekim ile, Cenab-ı Hak tarafından çeşitli deliller, ikazlar, harikuládelikler, kerametler ve mucizelerle desteklenmiş uyanık bir mürşid sayesinde mümkündür
Kaynak: Abdülkadir Geylani / Geylani Tefsiri / C: IV / bkz: 301
