Riyazet, nefsi doğruluk ve ihlasa, doğruluğu kabul etmeye alıştırmaktır.
Riyazet ile iki mana murad olunur:
- Birincisi: Doğruluğu, söz, fiil ve iradelerinde kendisine arz ettiği zaman, nefsi kabul etmeye alıştırmaktır. Bunun neticesi olarak, nefse doğruluğu arz ettiği zaman, onu kabul eder ve ona boyun eğer.
- İkincisi: Kulun kendisine arz edilen hakkı kabul etmesidir. Nitekim Cenab- Allah; “Doğruyu getirene ve onu doğrulayanlara gelince, işte muttakiler onlardır. (Zümer 33)” buyurmaktadır.
Binaenaleyh sadece senin doğruluğun kafi değildir. Ayrıca doğruları tasdik etmen de gereklidir. Çünkü pek çok insan vardır ki, kendileri doğru oldukları halde kibir, haset veya diğer bazı şeyler onların doğruyu getirenleri tasdik etmelerine engel olur.
Riyazet üç mertebedir.
- Birincisi avamın riyazetidir ki, o da ilimle ahlakı güzelleştirmek,
- İhlasla amelleri temizlemek ve
- Davranışlarda haklara riayet etmekten ibarettir.
İlimle ahlakı güzelleştirmek tabirine gelince bunun manası şudur: İlmin sonucuna uyarak, ahlakı düzeltmek ve temizlemek. Yani, kulun zahiri ve batıni bütün hareketlerini daima ilmin icabına uygun olarak yapması; zahir ve batınının hareketlerinin şeriat ölçeğiyle tartılmış olmasıdır.
İhlasla amelleri temizlemek: Onu Allah’tan başka bir etkenin karışmasından korumaktır. Yani, muradı tek kılmak, ona etken olan sebebi soyutlamaktır
Davranışlarda haklara riayet etmek: Bu da sana emredilmiş olan Allah ve kul haklarını eksiksiz olarak tam bir şekilde yerine getirmendir. Hak sahibine son derece samimi davranman, onu tam olarak razı etmen; onun hamd ve şükrünü kazanmandır.
İşte bu üç husus nefse son derece ağır geldiği için, onları işlemesi riyazet olarak kabul edilmiştir. Ancak onlara alıştığı zaman, o hususlar onda bir huy haline gelecektir.
Kaynak: İbn Kayyım El-Cevziyye / Medaricu’s Salikin / bkz: 433
