Dünya malı peşinde koşmak, insanın ruhuna sinsi bir tuzak kurar. Hz. İsa, bu durumu deniz suyu içen birine benzetir: İçtikçe susuzluk artar, doymak bilmez, sonunda helak olur. Aynı şekilde nefis, dünya hazlarına öylesine düşkündür ki, sahip olduğuna doymak bilmez; ama ölüm yaklaştığında, o hazlar artık tatlı değil, nefret verici bir yük hâline gelir.
İnsanın ömrü, mideye indirilen yemekler gibidir. Yemek başta lezzetlidir, haz verir; ama sindirilip bağırsaklara geçince, kokusu ve artık maddesi insana itici gelir. Dünya malı ve şehvetleri de böyledir. Hayatta elde edilen nimetler geçici bir tat sağlar; ama ölüm anında insana ağır gelir, kalpte pişmanlık bırakır. İşte bu yüzden müminin önceliği, ömrün geçiciliğini ve ölüm gerçeğini unutmamak olmalıdır.
Kur’an-ı Kerim, bu gerçeğe dikkat çeker: “İnsan, ne yediğine baksın.” (Abese, 24). İbn Abbas (r.a) bu ayeti şöyle yorumlar: “İnsanın, yediği yemeğin sonunu görmesi gerekir.” İnsan, hayatı boyunca peşinden koştuğu mal ve hazların aslında geçici ve sonunda yok olacak şeyler olduğunu düşünmelidir.
- Bir gün bir adam İbn Ömer’e sordu: Sana bir şey söyleyeceğim; ama utanıyorum.
- İbn Ömer dedi ki: Utanmadan sorabilirsin.
- Adam: İnsan dışkısına, pisliğine bakabilir mi?
- İbn Ömer: “Evet, bakabilir. Çünkü melek ona der ki: ‘Cimrilikte bulunduğun kıymetli malın, sonunda ne hâle geliyor, bak da gör.’
Bişr b. Ka’b da insanların dünyayı doğru anlaması için ilginç bir örnek verir. Çöplükteki pislikleri gösterir, yedikleri yemeklerin son hâlini hatırlatır ve şöyle der: “İşte dünyanın sonu da böyledir.” İnsan ne kadar hırslı ve açgözlü olursa olsun, ölümde tüm mal ve makamın önemi yok olur.
Dünya malı, tıpkı kısa süreli bir zevk gibi, başta çekici, sonunda ise nefret verici bir yük hâline gelir. Oysa gerçek değer, ebedî hayatta kazanılacak manevi haz ve Allah’ın rızasında saklıdır. Ölümü hatırlayan insan, mal hırsına kapılmaz, gönlüne ferahlık ve huzur dolar.
İmam Gazali / İhya’u Ulumi’d-Din
Sıkça Sorulan Sorular (FAQ)
Dünya malı tamamen kötü müdür?
- Hayır. Mal ve mülk sahibi olmak günah değildir; ancak onu tek amaç hâline getirmek, nefsi tatmin için peşinden koşmak zararlıdır. Önemli olan dünyayı ahiret için bir araç olarak kullanmaktır.
Nefsimiz dünya malına düşkünse ne yapmalıyız?
- Ölümü hatırlamak, nimetin geçiciliğini kavramak ve Allah’a şükretmek kalbi güçlendirir. Düzenli ibadet ve gönül temizliği, dünya hırsını azaltır.
Dünya malının sonunu görmek neden önemlidir?
- İnsan, malın geçici olduğunu ve ölümde yanında götüremeyeceğini anlamalıdır. Bu farkındalık, cimrilik ve hırs yerine kanaat ve şükür duygusunu geliştirir.
Ölümü düşünmek insana nasıl fayda sağlar?
- Ölümü hatırlayan kişi, hayatını doğru değerlendirir, nefsi sınırlamayı öğrenir ve kalbini manevî değerlere yönlendirir.
Dünya malına düşkün olan kişi ölüm anında ne hisseder?
- Çoğu zaman mal, makam ve hazlar artık tat vermez; pişmanlık ve nefret doğurur. İşte bu nedenle insan, ölüm gerçeğini unutmadan yaşamalıdır.
