İnsanın Yaratılışı ve Hz. Adem’in İmtihanı
Kur’an’da Cenab-ı Hak tarafından ilk yaratılan insanın Hz Adem olduğu beyan edilir:
“Allah insanı yaratmaya çamurdan başladı. Sonra onun neslini hakir bir sudan yarattı. Sonra onu düzenledi ve ruhundan üfledi / ruh vasıtasıyla canlılık verdi. Akabinde sizin için kulak, göz ve gönüller yarattı (Secde Suresi 7- 9)”
Meleklerin ve İblis’in İmtihanı
Kur’an’da daha önce yaratılmış olan varlıkların Allah tarafından Hz Adem’in yaratılmasıyla imtihana tabi tutulduğuna da işaret vardır. Nitekim Allah (c.c);
- “Rabbin meleklere, ben yeryüzünde bir halife yaratacağım (Bakara Suresi 30)” ve
- “Ben kuru çamurdan, suret verilmiş balçıktan bir beşer yaratacağım, onu düzenlediğim ve ruhumdan üflediğim ruh vasıtasıyla ona canlılık verdiğim zaman hemen secdeye kapanın (Hicr Suresi 28-29)” buyurmuş, onları kendi emrine uyup uymayacakları konusunda imtihana tabi tutmuştur.
Melekler “Ya Rabbi biz senin bildirdiğinden başkasını bilmeyiz. Sen her şeyi bilen ve her şeyi muhkem kılansın (Bakara Suresi 32)” itiraflarıyla kendilerine verilen emre boyun eğmişler,
Buna karşılık; kendisi de benzer şekilde secdeyle sorumlu tutulan İblis ise kendisinin Adem’den daha hayırlı olduğu, çünkü kendisinin daha üstün olan ateşten Adem’in ise hakir olan topraktan yaratıldığını iddia ederek rabbinin emrine karşı çıkmış ve imtihanı kaybetmiştir:
“Andolsun sizi yarattık, sonra size şekil verdik, sonra da meleklere, Adem’e secde edin diye emrettik. İblis’in dışındakiler secde ettiler. O secde edenlerden olmadı. Allah buyurdu:
- Ben sana emretmişken seni secde etmekten alıkoyan nedir? (İblis): Ben ondan daha üstünüm. Çünkü beni ateşten yarattın, onu çamurdan yarattın, dedi. Allah: Öyle ise in oradan. Orada büyüklük taslamak senin haddin değildir. Çık. Çünkü sen aşağılıklardansın (Araf Suresi 11-13)” buyurdu.
Cennet Hayatı ve Yasak Ağaç
Cenab-ı Hak Hz. Adem’i yarattıktan sonra onunla aynı özelliklere sahip eşi Hz Havva’yı da yaratmış, her ikisi de Cennete konulduktan ve kendilerine burada diledikleri gibi yaşayacakları, her şeyden istedikleri gibi istifade edecekleri bildirildikten sonra sadece bir ağaca yaklaşmaları ve meyvesinden yemeleri yasaklanmıştır.
Ancak onları yoldan çıkarmaya çalışan ve kendisi gibi imtihanı kaybetmelerini isteyen İblis, gerek Hz Adem gerekse Hz. Havva’ya kendilerine bu ağacın yasaklanma gerekçesinin ebedi hayata kavuşmamaları niyeti olduğu telkinini işlemiş, sonunda hedefine ulaşarak her ikisinin de yasak meyveden yemelerini sağlamıştır.
Yeryüzüne İniş ve Şeytanın Tuzakları
Onlar da kaybettikleri imtihanın bir neticesi olarak cennette kalma haklarını kaybetmişler ve Allah’ın kendilerine tayin ettikleri ömrü yaşamak üzere yeryüzüne indirilmişlerdir (Araf Suresi 19-22).
Allah ardından da Adem’in oğullarına da benzer bir uyarıda bulunmuştur:
- “Ey Ademoğulları! Şeytan, ana-babanızı, ayıp yerlerini kendilerine göstermek için elbiselerini soyarak cennetten çıkardığı gibi sizi de aldatmasın. Çünkü o ve yandaşları, sizin onları göremeyeceğiniz yerden sizi görürler. Şüphesiz biz şeytanları inanmayanların dostları kıldık (Araf Suresi 27)”
Pişmanlık, Tövbe ve Takva Elbisesi
Yeryüzüne gönderilen Hz Adem ile Hz. Havva burada yaptıklarından derin pişmanlık duymuşlar ve şu sözleriyle Allah’tan af dilemişler:
- “(Adem ile eşi) dediler ki: Ey Rabbimiz! Biz kendimize zulmettik. Eğer bizi bağışlamaz ve bize acımazsan mutlaka ziyan edenlerden oluruz.
Allah: Birbirinize düşman olarak inin! Sizin için yeryüzünde bir süreye kadar yerleşme ve faydalanma vardır, buyurdu. Orada yaşayacaksınız, orada öleceksiniz ve orada (diriltilip) çıkarılacaksınız dedi.
Ey Ademoğulları! Size ayıp yerlerinizi örtecek giysi, süslenecek elbise yarattık. Takva elbisesi… İşte o daha hayırlıdır. Bunlar Allah’ın ayetlerindendir. Belki düşünüp öğüt alırlar (diye onları indirdi) (Araf Suresi 23-26)” ifadeleriyle tövbe etmişlerdir.
İçten pişmanlıkları sebebiyle Allah her ikisini de affetmiş, tövbelerini kabul etmiştir (Bakara Suresi 37)
Prof. Dr. Adem Apak (Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi)
Diyanet Aylık Dergisi / Ocak 2021
Sıkça Sorulan Sorular (FAQ)
Melekler ve İblis neden imtihana tabi tutuldu?
- Allah, Hz. Adem’i yeryüzünde halife yaratacağını meleklere bildirdi. Melekler emre uyarak secde etti; İblis ise kibir ve üstünlük iddiasıyla karşı çıktı ve imtihanı kaybetti.
İblis neden secde etmedi?
- İblis, kendisinin ateşten, Adem’in ise çamurdan yaratıldığını öne sürerek üstünlük tasladı ve Allah’ın emrine karşı çıktı.
Bu yaratılış kıssasından hangi ders çıkarılabilir?
- İtaat ve tevazu, insan ve melekler için temel bir imtihan ölçüsüdür. Kibir ve Allah’a karşı gelme, en büyük sapkınlık olarak vurgulanır.
“Halife” kavramı ne anlama gelir?
- Halife, yeryüzünde Allah’ın temsilcisi ve sorumlu varlık anlamındadır; Adem ve nesli bu sorumlulukla donatılmıştır.
