Mal, insanoğlunun en çok sevdiği, en çok peşinde koştuğu şeylerden biridir. Oysa malın da afetleri vardır, tehlikeleri vardır, zararları vardır. İmam Gazali, İhyau Ulumi’d-Din’de malın afetleri bölümünde bu konuyu detaylıca işler.
Çok mal edinmenin zararlarını ve tehlikelerini düşünmek gerekir. Bunlar kaybolma, çalınma ve yağma edilme tehlikeleridir. Servet olmayınca bu tehlikeler kendiliğinden ortadan kalkar.
Ne kadar doğru bir tespit. İnsan mal sahibi oldukça, onun derdine de sahip olur. Malını kaybetme korkusu, çalınma endişesi, yağma edilme tehlikesi… Bunların hepsi, insanın huzurunu kaçıran, gecesini gündüzüne katan şeylerdir. Oysa az mala sahip olan, bu dertlerden de azade olur. Ne kaybetme korkusu vardır onun, ne çalınma endişesi. Çünkü kaybedecek çok şeyi yoktur.
Sevgili Peygamberimiz bu konuda ne kadar hikmetli bir tavsiyede bulunur: “Sizden biriniz kendisinden daha fazla servet sahibi olan bir kimseyi gördüğü zaman, hemen kendisinden aşağıda olanını aklına getirsin.”
Bu hadis, insanın mutluluğu için çok önemli bir anahtar verir. İnsan, sürekli kendinden üstün olanlara bakarsa, şükretmeyi unutur, hep daha fazlasını ister, hep mutsuz olur. Ama kendinden aşağıda olanlara bakarsa, elindeki nimetlerin kıymetini bilir, şükreder, mutlu olur.
Yüce Rabbimiz Kur’an-ı Kerim’de şöyle buyurur: “Sakın onlardan bazılarına verdiğimiz dünya malına göz dikme. Onlardan dolayı üzülme. Müminlere kanatlarını indir.”
Bu ayet, Peygamberimize ve dolayısıyla tüm müminlere, başkalarının malına mülküne imrenmemeyi, göz dikmemeyi emreder. Çünkü dünya malı geçicidir, aldatıcıdır, insanı mutlu etmeye yetmez.
İmam Gazali, malın afetlerini sayarken şunları söyler: “Mal, insanı Allah’tan uzaklaştırır, ibadetten alıkoyar, kalbi dünyaya bağlar. Mal sahibi, onu nasıl kazandığının, nereye harcadığının hesabını verecektir. Helalinden kazandıysa hesabını, haramdan kazandıysa azabını çekecektir.”
Bir başka yerde ise şöyle der: “Malın en büyük afeti, insanı kibre, gurura, böbürlenmeye sevk etmesidir. Zenginlik, insana kendini başkalarından üstün görme hastalığı verir. Oysa Allah katında üstünlük takva iledir, mal ile değil.”
Sadi Şirazi der ki: “Mal, bir gemidir. Azı kurtarır, çoğu batırır. İnsan, mala binip ahiret denizinde yol alır. Az mal ile yükü hafif olan, kolay kurtulur. Çok mal ile yükü ağır olan, batma tehlikesiyle karşı karşıyadır.”
Peygamberimiz bir hadislerinde şöyle buyurur: “Âdemoğlu, ‘Malım malım’ der. Oysa senin malın, yediğin bitirdiğin, giydiğin eskit diğin ve sadaka verip gönderdiğindir. Bunun dışındakiler gider, başkalarına kalır.”
Ne kadar ibretlik bir uyarı! İnsanın gerçek malı, kendisinin yiyip bitirdiği, giyip eskittiği ve Allah yolunda verip gönderdiğidir. Bunun dışında biriktirdikleri, aslında onun malı değil, başkalarına bırakacağı emanetlerdir.
İmam Gazali, malın afetlerinden kurtulmanın yolunu da gösterir. “Malın afetlerinden kurtulmak isteyen, mala karşı bakışını değiştirmelidir. Malı, Allah’ın bir emaneti olarak görmeli, onu Allah yolunda harcamalı, ihtiyaç sahiplerine yardım etmeli, cimrilikten kaçınmalıdır. Mal, elde tutmak için değil, vermek için vardır.”
“Mal, insanın elinde olmalı, gönlünde değil. Elinde olan mal, senin kullandığındır. Gönlünde olan mal, seni kullanan, esir edendir. Sakın malın esiri olma, malın efendisi ol. Efendi olmak için de mala değil, kanaate ihtiyacın var.”
İmam Gazali / İhya’u Ulumi’d-Din
Sıkça Sorulan Sorular (FAQ)
Malın İslam’daki yeri nedir?
- Mal, insanoğlunun dünyadaki ihtiyaçlarını karşılaması ve fayda sağlaması için verilmiş bir nimettir. Ancak İslam, malı sadece bir araç olarak görür; asıl değer insanın takva ve ahlakıdır.
Malın insana zararları nelerdir?
- Aşırı mal sevgisi ve hırs, insanı huzursuz eder, hırsa ve tamaya sürükler, manevi gelişimi engeller. Ayrıca malın kaybolması, çalınması veya yağma edilmesi gibi tehlikeleri de vardır.
Mal ile ilgili İmam Gazali’nin görüşü nedir?
- İmam Gazali, İhyau Ulumi’d-Din’de malın afetlerine dikkat çeker: çok mal edinmek, kaybolma, çalınma ve yağma tehlikelerini beraberinde getirir. Mal az olduğunda bu tehlikeler kendiliğinden ortadan kalkar.
Mal ve kanaat arasında nasıl bir ilişki vardır?
- Kanaat, elindekine razı olmayı ve gereksiz hırs ve tamadan uzak durmayı öğretir. Bu sayede mal, insanı tutsak etmek yerine huzur ve bereket kaynağı olur.
Malın kaybolması veya çalınması manevi durumu nasıl etkiler?
- Malın kaybolması veya çalınması, eğer kişi kanaatkâr ve şükreden biriyse, manevi olarak sarsılmaz. Ancak hırslı ve tamahkar bir kişi için bu durum büyük stres, sıkıntı ve huzursuzluk kaynağı olur.
