Kalbi Kirleten Büyük Hastalık: Kibir
İnsan kalbini kirleten en büyük hastalıklardan biri kibirdir. Kibir çoğu zaman fark edilmeden kalbe yerleşir ve insanı hakikatten uzaklaştırır. İnsan bazen soyuyla, bazen güzelliğiyle, bazen de sahip olduğu nimetlerle övünerek kendini başkalarından üstün görmeye başlar.
İmam Gazali, kibrin sebeplerini ve bu hastalığın tedavi yollarını anlatırken insanın önce kendi hakikatini bilmesi gerektiğini ifade eder. Çünkü insan, yaratılışını düşündüğü zaman kibirlenmek için hiçbir sebep bulamaz.
Soyu ile övünen kimse, iki hakikati bilerek kendisini tedavi etmelidir.
Bir kimsenin atalarının şerefli olması, onun kendiliğinden üstün olduğu anlamına gelmez. Şairin dediği gibi:
- Atalarının şerefiyle övünürsün, bunda haklısın.
- Fakat onların yetiştirdiği evlatlara ne dersin?
Bir insanın başkasının faziletiyle övünmesi aslında kendi eksikliğini örtmeye çalışmasıdır. Eğer övündüğü atalar hayatta olsaydı ona şöyle derlerdi: “Evet biz şerefli olabiliriz, fakat sen bizim neslimizden geldiğin halde neden aynı fazileti göstermiyorsun?”
Çünkü asaleti belirleyen şey yalnızca soy değil, insanın kendi ahlakı ve amelleridir.
Yaratılış Hakikati: Başlangıç ve Son
İnsan kendi yaratılışını düşündüğünde kibirlenmekten utanmalıdır. Çünkü insanın başlangıcı basit bir nutfedir, sonu ise topraktır. Yüce Allah şöyle buyurur:
- “O, yarattığı her şeyi güzel yaratandır. İnsanı yaratmaya çamurdan başlamıştır. Sonra onun neslini bayağı bir sudan (nutfeden) yaratmıştır.”
İnsanın başlangıcı toprak ve nutfedir. Sonu ise yine toprağa dönmektir. Böyle bir başlangıcı ve sonu olan insanın kibirlenmesi ne kadar anlamsızdır. Bu hakikati düşünen kimse, kibir bir yana, kendisini insanların en aşağısı olarak görür ve sürekli nefsini sorgular.
Basiret sahibi olan kişi, aslının toprak olduğunu ve meniden yaratıldığını düşündüğü zaman kibirlenmeye cesaret edemez.
Güzellik Kibri ve Bedenin Hakikati
İnsanı kibire sürükleyen sebeplerden biri de güzelliktir. Bunun tedavisi ise insanın dış görünüşüne değil, iç dünyasına bakmasıdır. İnsan kendi bedenini düşündüğünde güzelliğinin aslında ne kadar geçici olduğunu görür. Çünkü insan bedeninin içinde pek çok kir ve pislik bulunmaktadır.
Bağırsaklarda pislik, ağızda balgam, burunda sümük, kulakta kir, damarlarında kan, vücudunda ter ve çeşitli akıntılar vardır. İnsan her gün tuvalete gider ve kendi pisliğini temizlemek zorunda kalır.
Manevi Bir Ders: İçi Pislik Dolu Olanın Yürüyüşü
İnsan yaratılışının başlangıcını düşündüğünde de aynı hakikatle karşılaşır. İnsan nutfeden yaratılmıştır ve annesinin rahminden dünyaya gelir.
Büyük alimlerden Tavus, henüz halife olmadan önce yürüyüşünde kibirli bir eda görülen Ömer bin Abdülaziz’i görünce şöyle demiştir:
- “İçi pislik dolu olan bir kimsenin yürüyüşü böyle olmamalıdır.”
İnsan bir gün kendini temizlemezse bedeninden çeşitli pis kokular çıkar. Hatta bazı yönlerden hayvanlardan bile daha kötü bir hale gelebilir. Bu hakikatleri düşünen bir insan güzelliğiyle övünemez. Çünkü insanın güzelliği, pislik içinde yetişen bir gül gibidir. Bir rüzgar esmesiyle o gül solabilir.
Geçici Nimetler ve Kalıcı Huzur
Üstelik güzellik insanın kendi kazancı değildir. Allah’ın verdiği bir nimettir. İnsan çirkinliğini değiştiremez, güzelliğini de kendisi elde etmemiştir. Ayrıca güzelliğin devam edeceğine dair hiçbir garanti yoktur. Hastalık, yaşlılık veya bir kaza sebebiyle güzellik bir anda kaybolabilir.
Nice güzel insanlar vardır ki zamanla hastalıklar veya çeşitli sebepler yüzünden bambaşka bir hale gelmiştir. Bütün bu hakikatleri düşünen kimse, güzelliği sebebiyle kalbine yerleşen kibir duygusundan kurtulur.
İmam Gazali / İhya’u Ulumi’d-Din
Sıkça Sorulan Sorular (FAQ)
Kibir nedir?
- Kibir, insanın kendisini başkalarından üstün görmesi ve onları küçümsemesidir. İslam’da kalbi kirleten büyük manevi hastalıklardan biri olarak kabul edilir.
İnsan neden kibirlenir?
- İnsan çoğu zaman soy, güzellik, mal, makam, ilim veya güç sebebiyle kibirlenir. Bu nimetleri kendisinden bilmesi onu gurura sürükler.
Soy ile övünmek neden yanlış görülür?
- Çünkü insanın atalarının fazileti onun kendi fazileti değildir. Asıl değer insanın kendi ahlakı ve amelleridir.
Güzellik insanı neden kibire sürükler?
- Dış görünüşle övünmek, insanın geçici bir nimeti kendinden bilmesine yol açar. Oysa güzellik Allah’ın verdiği geçici bir nimettir ve her an kaybolabilir.
Kibirden kurtulmanın yolu nedir?
- İnsan kendi yaratılışını, zayıflığını ve faniliğini düşünürse kibirden kurtulabilir. Nefsini tanıyan kişi, Allah karşısında ne kadar aciz olduğunu anlar.
