Kibrin yapılmasına sebep, amel ve ibadet teşkil eder. Amel ve ibadet eden kimseler, kendilerini üstün görmek ve böbürlenmek alçaklığından kurtulamazlar.
Zahid ve abidler yaptıkları ibadet ve amellerden dolayı insanların kendilerine bağlanmasıyla dinleri ve dünyalıkları konusunda kibirlenebilirler. Dünyalık konusunda kibirlenmeleri, başkalarını kendilerini ziyaret etmelerini, başkalarını ziyaret üzerine tercih etmelerini istemek, insanların kendi ihtiyaçlarını gidermelerini ummak, toplantılarda yer vermelerini, kendilerini iyi yönleriyle zikretmelerini ve her konuda kendilerine öncelik tanımalarını istemek şeklinde olur.
Bunlar yaptıkları ibadetleri halka bir sıkıntı gibi gösteriyor ve onlardan faydalanma cihetine gidiyorlar. Dinleri konusundaki kibirli davranmaları başkalarının helak olup kendilerinin kurtuluşta olduklarını zannetmeleri şeklinde olur. Onlar böyle zannettikleri halde asılda helak olan kendileridir.
Peygamberimiz buyuruyor ki; İnsanlar mahvoldu diyen kimseyi duyduğunuz zaman bilin ki, esasen mahvolan kendisidir. Çünkü o adam bu sözleri ile insanları hor görüyor. Kendisi de kibirleniyor. Bu Allah’ın hesabından kendini emin hissediyor. azabından çekinmiyor anlamına gelir. Nasıl çekinmez ve korkmaz ki, başkalarını kötü görmesi onun için yeterlidir.
Peygamberimiz buyuruyor ki; Kula kötülük olarak, kardeşini hor görmesi yeterlidir.
Bu abide ve zahide ibadetleri dolayısıyla sevgi besleyen, saygı duyan ve Allah katında alacağı mevkiye özenen halk tabakası ile böyle bir düşünce taşıyana abid ve zahidler arasında çok büyük farklar vardır.
Halk, ibadetleri sebebiyle abidlere bağlanıp onunla Allah’a yaklaşmayı umarken, abid kendini onlardan üstün görerek Allah’ın gazabına uğramaktadır. Halk,o abide özenip onun makamına heves ederek onun durumuna çıkarken, abid kendini onlardan üstün görürken onların durumuna düşüyor.
Allah insanların şekillerine değil, kalplerindeki niyet ve gayelerine bakar. Bilgisiz Allah’tan korkup Allah’a karşı alçaklığını kabul etti ve kalbinden Allah’a itaat etmeye devam etti. Allah katında böyle bir niyet, kibri artıran ilimden ve kendini beğenen abidden çok daha hayırlıdır.
Hasan-ı Basri bir sohbet esnasında dedi ki; Hatta yün elbise giyen sofilerin kibri, süslü kumaş giyenlerin kibrinden daha büyüktür. Süslü kumaş giyen kimse kendini sofilerden üstün görürken,o da kendini işlemeli kumaş giyenlerden daha üstün görür. Abidlerin çoğu kendilerini bu gibi afetlerden kurtaramaz. Bir kimse kendisine alay ederek eziyette bulunan şahsa;
Bana eziyet eden ve benimle alay eden kimseyi Allah affetmez der. Bu sebeple de Allah’ın gazabına uğrar. Çünkü bu eziyetin aynısı, başkasına yapılsaydı buna ses çıkarmayacaktı.
Bununla kendini üstün tutmuş oluyor. Bu ise kibri, kendini beğenmeyi, gururu bir araya getiren, toplayan bir bilgisizliktir. Bu gibileri bazen öyle ileri gider ki, kendine eziyet edenler hakkında ;
Onun başına yakında nasıl bir felaketin geleceğini görürsünüz diyecek kadar aşırı gider. Bu sırada adamın başına bir felaket gelirse, bunu kendinden sayar ve Allah’ın kendi adına ondan öcünü aldığını zanneder.
Resulüllah’a bir adamın iyiliğinden bahsettiler. Günün birinde adam karşıdan gelirken Resulüllah’a; Sözünü ettiğimiz işte bu adamdır dediler.
Peygamberimiz: Onun yüzünde şeytana ait bir leke görüyorum dedi.
Adam geldi selam verdi oturdu
Peygamberimiz adama dedi ki: Allah için sana sorduğum şeye doğru cevap ver. Oradan gelirken bu topluluk içinde benden daha üstün kimse yoktur diye bir şey aklından geçti mi? diye sorunca;
Adam dedi ki; Evet Ya Resulüllah
Resulüllah, Peygamberlik nuru ile bakınca o adamın kalbinden geçen kötü duyguyu yüzünde bir siyah leke olarak gördü. Bu öyle bir afettir ki, bundan ancak Allah’ın koruduğu kimseler sakınıp kurtuluşa erebilir.
İmam Gazali / İhyau Ulumi’d-Din
Sıkça Sorulan Sorular (FAQ)
Kibir nedir?
- Kibir; kişinin kendisini başkalarından üstün görmesi, başkalarını küçümsemesi ve hakkı kabul etmekte zorlanmasıdır.
İbadet eden bir kişide kibir olabilir mi?
- Evet. Kibir bazen ibadet ve ilim sebebiyle ortaya çıkar. Kişi yaptığı amellerden dolayı kendisini kurtulmuş, başkalarını ise helak olmuş zannedebilir.
“İnsanlar mahvoldu” demek neden tehlikelidir?
- Bu söz çoğu zaman başkalarını hor görme anlamı taşır. Kişi kendini üstün gördüğü için asıl helake yaklaşan kendisi olabilir.
Allah katında üstünlük ölçüsü nedir?
- Allah insanların dış görünüşüne değil, kalplerindeki niyet ve takvaya bakar. Samimi bir kalp, kibirli bir amelden daha değerlidir.
Kibir nasıl tedavi edilir?
- Tevazu, nefsi sorgulama, başkalarının üstünlüklerini görebilme ve her nimetin Allah’tan olduğunu idrak etmek kibri zayıflatır.
Kibir neden tehlikelidir?
- Çünkü kişi farkında olmadan Allah’ın hesabından emin olur, başkalarını küçümser ve kendini kurtulmuş görerek manevî helake sürüklenir.
