Çevremizde bizi her zaman alkışlayan, hatalarımıza göz yuman “evet efendimciler” varken, aslında bizi en çok geliştirenlerin bizi sevmeyenler olduğunu hiç düşündünüz mü? Çoğu zaman en ağır kusurlarımızı dostlarımızın nazik fısıltılarından değil, düşmanlarımızın hırslı haykırışlarından öğreniriz. Sadi Şirazi’nin o meşhur tesbitiyle; “Dostun gösterdiği ayıp, bir gül yaprağı gibidir ama düşmanın vurduğu her kusur bir neşterdir; yarayı açar ve içindeki irini boşaltır.” Peki, size zarar vermek isteyen biri, nasıl olur da en büyük iyiliği yapmış sayılır?
1. Ücretsiz Bir Denetim Mekanizması: Düşman Gözü
İnsan, doğası gereği kendi hatalarına karşı kördür. Kendi yanlışlarımızı “karakter özelliğimiz” sanır, kusurlarımızı halının altına süpürürüz. Ancak düşmanlar öyle değildir; onlar gece gündüz demez, sizin açığınızı bulmak için bir müfettiş titizliğiyle çalışırlar.
Sizin bin bir çabayla sakladığınız veya fark etmediğiniz o noksanı bulup toplum önünde teşhir ettiklerinde, aslında size paha biçilemez bir hizmet sunmuş olurlar. “Kendi noksanını bilmek gibi irfan olmaz” derler. Sizin parayla yaptıramayacağınız o “karakter analizini”, düşmanınız hırsından dolayı bedavaya yapar.
2. Bir Nimet Olarak İfşa: Zarar mı, Kazanç mı?
Birinin sizin kusurlarınızı ortaya dökmesini ilk bakışta bir yıkım olarak görebilirsiniz. Oysa bu durumu bir nimet olarak telakki etmek, ruhsal olgunluğun zirvesidir.
Düşmanınız sizi kötülerken aslında en büyük zararı kendi karakterine verir; gıybet eder, kin besler ve huzursuz olur. O, kendi dünyasını karartırken; size sadece düzeltmeniz gereken bir eksikliğinizi göstermiş olur. Hadis-i Şerif’te buyurulduğu gibi: “Kişinin hidayeti için, kendi kusurlarını görmesi kâfidir.” Sizi zarara sokmak isterken size gelişim kapısı açan birine neden kızasınız ki?
3. Düşmanının Eliyle Temizlenmek
Eski alimler, kendilerini eleştiren ve gıybetlerini yapan kişilere bazen hediye gönderirlermiş. Sebebi ise basittir: O kişi, sizin hatalarınızı temizlemenize vesile olmuş, yükünüzü hafifletmiştir.
Sadi Şirazi bu durumu şöyle taçlandırır: “Akıllı insan, düşmanından duyduğu kusuru düzeltir; cahil insan ise o kusuru söyleyenle kavga eder.” Eğer birisi sizin zayıf noktanıza vuruyorsa, o noktayı güçlendirmeniz için size ihtar veriyordur. O halde, size fayda sağlayan, noksanlarınızı giderip sizi mükemmele doğru iten bir “aracıya” öfke duymak, akıl karı mıdır?
Eleştiriyi Bir Yatırıma Dönüştürün
Düşmanınızın sizin hakkınızdaki iddialarını bir liste yapın:
- Eğer doğruysa; hemen düzeltin ve size bunu gösterdiği için gizlice teşekkür edin.
- Eğer yalansa; zaten o kişi kendi yalanında boğulacaktır, sizin duruşunuzu bozmanıza gerek yoktur.
Sizi aşağı çekmeye çalışanların elleri aslında sizin tırmanacağınız birer basamaktır. Onlara kızmak yerine, bu basamakları kullanıp yükselmeyi seçin.
Sıkça Sorulan Sorular (FAQ)
Düşman neden insanın kusurlarını daha net görür?
- Çünkü düşman, sizi korumaz; sizi izler. Açığınızı bulmak için dikkat kesilir. Dostun görmezden geldiğini, düşman büyüteçle inceler.
Eleştiri ile düşmanlık arasındaki fark nedir?
- Eleştiri niyet taşır, düşmanlık hedef alır. Ancak niyet kötü olsa bile ortaya çıkan bilgi doğruysa, akıllı insan o bilgiden faydalanır.
Düşmanın söylediği her söz dikkate alınmalı mı?
- Hayır. Sözün sahibine değil, sözün doğruluğuna bakılır. Doğruysa alınır, yanlışsa sahibine bırakılır.
Düşmanın vurduğu kusur karşısında nasıl davranmalı?
- Öfkeyle değil, muhasebeyle. “Bu sözde payım var mı?” sorusu kalbi olgunlaştırır.
Eleştiri insanı neden geliştirir?
- Çünkü insan en çok konfor alanında çürür. Eleştiri o alanı bozar, farkındalık üretir.
Her eleştiriye karşı susmak doğru mudur?
- Kalben susmak evet; zulme razı olmak hayır. Hakkını hukuk çerçevesinde savunmak başka, kinle karşılık vermek başkadır.
