Ecir-i Müşterek (Götürü Çalışan / Herkese İş Yapan)
Ecir-i Müşterek, belli bir süreye bağlı olmaksızın, işin tamamlanmasına göre ücreti hak eden kişidir. Adı “müşterek” (ortak) zira aynı anda birden fazla müşteriye hizmet verebilir.
- Tanımı: İş yapmadıkça ücreti hak etmeyen kişidir.
- Çalışma Şekli: Sadece bir kişi için ve belli bir süreliğine çalışmaz; işin sonucuna odaklanır.
Örnekler:
- Doktor: Bir hastaya belirli bir hizmet sunar.
- İnşaat Şirketleri: Bir projeyi tamamlamayı taahhüt eder.
- Taşımacılık Şirketleri (Kara, Hava, Deniz): Belli bir mesafedeki taşıma işini yapar.
- Terzi: Belli bir kıyafeti diker.
Ecir-i Has (Süreye Göre Çalışan / Görevli)
Ecir-i Has, “Has” (özel) kelimesinden anlaşılacağı üzere, sadece kendisini çalıştıran kişi veya kuruluşa belirli bir süre için tahsis eden kişidir.
- Tanımı: İş yapmasa dahi, kendisini o süre boyunca işverenin emrine teslim etmesi sebebiyle ücreti hak eden kişidir.
- Çalışma Şekli: Sözleşmenin ana konusu (akit yapılan şey) fiilî çalışma değil, kendisini o süre zarfında teslim etmesidir. Dolayısıyla, kendisini bu süre zarfında teslim ederse, belirlenen ücreti hak eder.
Örnekler: Kamuda veya özel sektörde (bir işverene bağlı olarak) çalışan görevliler, memurlar, aylıklı işçiler.
Ücret Şartı:
- Çalışmasını engelleyecek hastalık ve benzeri bir mani (engel) olmadığı sürece, o süre içindeki ücret hakkıdır.
- Ecir-i Has’ın, o süre zarfında başka birine çalışması caiz değildir.
- İşveren, bir kişiyi sadece kendisine çalışması için kiralarsa ve sözleşmeye başkasına çalışmamasını şart koşarsa, o kişi kesinlikle Ecir-i Has hükmünü alır. Eğer bu şarta rağmen başkasına çalışırsa: çalıştığı kadar sürenin ücreti (Ecir-i Has’tan) kesilir.
Bu fıkhi ayrım, çalışanların haklarının ve sorumluluklarının, sözleşmenin süresine mi yoksa işin sonucuna mı dayandığını netleştiren temel bir hükümdür.
